VIỆN PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN

http://yduochoccotruyen.vn

Bí Quyết Tự Nhiên Cho Trái Tim Khỏe Và Cơ Thể Khỏe Mạnh (Bài 25)

Ớt (tên khoa học: Capsicum frutescens L.), một gia vị quen thuộc trong căn bếp của mọi gia đình, thường chỉ được biết đến với vị cay nồng đặc trưng giúp kích thích vị giác.
Bí Quyết Tự Nhiên Cho Trái Tim Khỏe Và Cơ Thể Khỏe Mạnh (Bài 25)

Tuy nhiên, dưới góc nhìn của y học cổ truyền, Ớt còn là một vị thuốc quý với tên gọi La tiêu hay Lạt tiêu. Y văn cổ đánh giá rất cao khả năng ôn trung, tán hàn, hoạt huyết và chỉ thống của vị thuốc này. Ngày nay, y học hiện đại cũng đã thực hiện nhiều nghiên cứu chuyên sâu, làm sáng tỏ các hoạt chất quý giá bên trong Ớt, đặc biệt là Capsaicin.

Việc ứng dụng Ớt trong chăm sóc sức khỏe không còn dừng lại ở dạng thực phẩm. Nhiều phương pháp bào chế, chiết xuất đã được nghiên cứu nhằm tối ưu hóa dược tính, trong đó có các dạng chế phẩm như Ru. Ớt (ví dụ được biết đến là Ru. Ớt Dư Quang Châu). Bài viết này sẽ đi sâu phân tích cơ sở y lý và khoa học đằng sau công dụng của vị thuốc Ớt (La tiêu) và các chế phẩm từ nó, đặc biệt là vai trò trong việc bảo vệ tim mạch và nâng cao sức khỏe toàn diện.

Đặc tính của Ớt (La Tiêu) theo lý luận Y học Cổ truyền

Để hiểu rõ công dụng của Ớt, trước hết cần nắm vững các đặc tính của vị thuốc này theo bệnh học YHCT.

Theo các y văn kinh điển, Ớt có vị cay (tân), tính đại nhiệt (rất nóng).

Vị cay (tân) có tác dụng phát tán, hành khí, hoạt huyết. Tính đại nhiệt có khả năng trừ hàn tà, làm ấm cơ thể (ôn trung).

Vị thuốc Ớt (La tiêu) chủ yếu quy vào hai kinh Tỳ và Vị, ngoài ra còn ảnh hưởng đến kinh Tâm.

Công năng chính của Ớt được ghi nhận là: Ôn trung tán hàn (làm ấm trung tiêu, xua tan khí lạnh), Khai vị tiêu thực (kích thích vị giác, giúp tiêu hóa thức ăn), Hoạt huyết chỉ thống (làm lưu thông máu, giảm đau).

Chính vì vậy, YHCT thường dùng Ớt để điều trị các chứng đau bụng do hàn, nôn mửa, tiêu chảy (do hàn thấp), ăn uống không tiêu, hoặc các chứng đau nhức xương khớp do phong hàn thấp tý.

Phân tích các công dụng then chốt của Ớt (La Tiêu) và y học hiện đại

Dựa trên nền tảng y lý cổ truyền, kết hợp với các phát hiện của y học hiện đại, chúng ta có thể luận giải các tác dụng chính của Ớt và các chế phẩm từ nó một cách rõ ràng.

Tác dụng Ôn trung, Tán hàn và hỗ trợ hệ tiêu hóa

Như đã phân tích, Ớt có tính đại nhiệt, quy kinh Tỳ Vị. Tác dụng mạnh nhất của nó là Ôn trung tán hàn. Khi cơ thể bị hàn tà (khí lạnh) xâm nhập, đặc biệt là ở trung tiêu (hệ thống Tỳ Vị), sẽ gây ra các chứng như đau bụng lạnh, đầy trướng, ăn không tiêu, nôn mửa, hoặc tiêu chảy phân lỏng, trong. Ớt với tính nóng mạnh sẽ giúp ôn ấm Tỳ dương, trục xuất hàn tà, phục hồi công năng vận hóa của Tỳ Vị, từ đó làm giảm các triệu chứng trên.

Y học hiện đại cũng làm rõ cơ chế này. Khi dùng Ớt với liều lượng vừa phải, vị cay của Capsaicin sẽ kích thích niêm mạc dạ dày, tăng cường tiết dịch vị, thúc đẩy nhu động ruột, giúp quá trình tiêu hóa (tiêu thực) diễn ra hiệu quả hơn. Hơn nữa, một số nghiên cứu còn chỉ ra thành phần Tannin (dù hàm lượng không cao bằng các vị thuốc khác) trong Ớt có khả năng làm se niêm mạc và diệt khuẩn. Điều này lý giải tại sao Ớt có thể hỗ trợ trong các trường hợp tiêu chảy, kiết lỵ do nhiễm khuẩn hoặc do hàn thấp gây ra, giúp hệ tiêu hóa hoạt động ổn định.

Công năng Hoạt huyết, Thông kinh và vai trò bảo vệ tim mạch

Đây là một trong những điểm mạnh nổi bật của Ớt. Trong YHCT, vị cay (tân) có tính "hành" và "tán", tức là thúc đẩy sự di chuyển và làm thông thoáng. Ớt (La tiêu) có khả năng hoạt huyết, làm cho khí huyết trong kinh mạch lưu thông. Khi khí huyết trì trệ, huyết ứ sẽ là nguồn gốc của nhiều bệnh lý, bao gồm cả các chứng Tý (đau nhức) và các vấn đề về tim mạch (như Tâm huyết ứ trở, gây đau ngực). Việc Ớt giúp hoạt huyết chính là giúp khai thông sự tắc nghẽn, đưa huyết dịch đến nuôi dưỡng các cơ quan, trong đó có Tạng Tâm.

Các nghiên cứu của y học hiện đại đã cung cấp bằng chứng thuyết phục cho công năng này. Các hoạt chất trong Ớt, đặc biệt là nhóm Flavonoid, đã được chứng minh có tác dụng giúp làm giãn nở mạch máu, điều hòa huyết áp. Quan trọng hơn, Capsaicin và các chất chống oxy hóa trong Ớt còn góp phần giảm Cholesterol và Triglyceride (mỡ máu) xấu, ngăn ngừa sự hình thành các mảng xơ vữa động mạch. Khi mạch máu được giãn nở, mỡ máu giảm và lưu thông máu cải thiện, áp lực lên tim sẽ giảm đi đáng kể, từ đó phòng ngừa hiệu quả các bệnh lý tim mạch nguy hiểm như cao huyết áp, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Khả năng Chỉ thống (Giảm đau tự nhiên)

Một trong những ứng dụng lâu đời nhất của Ớt trong dân gian và YHCT là dùng để giảm đau, đặc biệt là đau nhức do phong hàn thấp (thường gọi là phong thấp). Nguyên lý của YHCT là "Thông tắc bất thống, thống tắc bất thông" (nếu thông suốt thì không đau, sở dĩ đau là vì không thông). Ớt với vị cay, tính nóng (tân, nhiệt) có tác dụng ôn thông kinh lạc, tán hàn trừ thấp, giúp khí huyết lưu thông trở lại tại vùng đau, từ đó làm giảm đau nhức.

Y học hiện đại đã giải mã cơ chế giảm đau này một cách chính xác ở cấp độ phân tử. Hoạt chất Capsaicin khi tiếp xúc với da hoặc niêm mạc sẽ gắn vào một thụ thể cảm nhận nhiệt và đau (VR1). Ban đầu, nó gây cảm giác nóng rát, nhưng nếu tiếp xúc kéo dài, Capsaicin sẽ làm cạn kiệt Chất P (Substance P) – một chất trung gian hóa học chính dẫn truyền tín hiệu đau từ dây thần kinh ngoại biên về tủy sống và não bộ. Khi không còn Chất P, tín hiệu đau sẽ bị "chặn" lại. Đây chính là lý do vì sao Capsaicin rất hữu ích trong việc giảm đau tại chỗ cho người bị đau dây thần kinh (như sau zona thần kinh), viêm khớp mạn tính hay đau nhức sau phẫu thuật, giúp cơ thể phục hồi mà không lệ thuộc vào các thuốc giảm đau toàn thân.

Tác dụng tăng cường miễn dịch và bảo vệ hệ hô hấp

Trong y học cổ truyền, sức đề kháng của cơ thể được gọi là "Chính khí" hoặc "Vệ khí" (khí bảo vệ bên ngoài). Khi Chính khí suy yếu, tà khí (vi khuẩn, virus...) sẽ dễ dàng xâm nhập và gây bệnh. Ớt, với tính cay nóng, giúp tuyên thông Phế khí (Phế chủ bì mao – Phổi chủ quản lý da lông và hệ hô hấp ngoài), hỗ trợ Vệ khí vận hành tốt hơn, bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây bệnh từ bên ngoài.

Góc nhìn của y học hiện đại làm rõ hơn luận điểm này. Ớt (La tiêu) là một trong những thực phẩm rất giàu Vitamin C và Flavonoid. Đây là hai dưỡng chất vi lượng tối quan trọng cho hệ miễn dịch. Chúng kích thích cơ thể tăng sản xuất bạch cầu, tăng cường khả năng thực bào (tiêu diệt mầm bệnh) và chống lại nhiễm trùng hiệu quả. Việc bổ sung đầy đủ Vitamin C từ Ớt và các thảo dược khác giúp bảo vệ hệ hô hấp, giảm nguy cơ cảm cúm, viêm phổi, và có thể hỗ trợ làm giảm các triệu chứng co thắt phế quản ở người bị hen suyễn hoặc khó thở.

Vai trò hỗ trợ tăng đề kháng và khả năng chống oxy hóa

Y học cổ truyền luôn đề cao nguyên tắc "Phù chính khu tà" (Nâng cao chính khí, đuổi tà khí). Việc nâng cao sức đề kháng (Chính khí) là gốc rễ của việc phòng bệnh. Ngoài Vitamin C, Ớt còn chứa hàm lượng dồi dào Vitamin A (dưới dạng Beta-carotene). Cả Vitamin A và C đều là những chất chống oxy hóa mạnh mẽ hàng đầu.

Các gốc tự do (oxy hóa) được y học hiện đại xem là "chất độc" nội sinh, gây tổn thương tế bào, thúc đẩy quá trình viêm nhiễm mạn tính và lão hóa. Vitamin A và C trong Ớt hoạt động như những "chiến binh" dọn dẹp các gốc tự do này, bảo vệ sự toàn vẹn của màng tế bào và thành mạch máu. Nhờ đó, việc sử dụng Ớt điều độ giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính liên quan đến stress oxy hóa như viêm khớp, đục thủy tinh thể, thoái hóa điểm vàng và làm chậm quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể. Một số nghiên cứu sơ bộ về Capsaicin còn cho thấy tiềm năng ức chế sự phát triển của các tế bào bất thường, được ví như khả năng "bỏ đói" tế bào xấu, góp phần vào khả năng tăng cường đề kháng chung của cơ thể.

Những lưu ý quan trọng khi sử dụng Ớt (La Tiêu)

Mặc dù Ớt (La tiêu) và các chế phẩm như Ru. Ớt mang lại nhiều lợi ích to lớn, nhưng do tính "đại nhiệt", việc sử dụng cần phải cẩn trọng và điều độ.

Thứ nhất, những người có thể tạng Âm hư hỏa vượng tuyệt đối không nên lạm dụng. Biểu hiện của thể này là người gầy, hay nóng trong, lòng bàn tay bàn chân nóng, miệng khô, họng khát, lưỡi đỏ, rêu lưỡi ít hoặc không có, táo bón, mất ngủ. Tính đại nhiệt của Ớt sẽ làm tổn hại phần Âm, khiến các triệu chứng "nóng" càng thêm trầm trọng.

Thứ hai, những người đang mắc các bệnh lý có tính nhiệt như đau mắt đỏ, viêm họng cấp, trĩ cấp tính (sưng đau, chảy máu), hoặc viêm loét dạ dày tá tràng thể nhiệt (ợ nóng, đau rát thượng vị) cũng cần kiêng kỵ.

Pháp trị của YHCT là "biện chứng luận trị", phải dựa vào thể trạng Hàn (lạnh) hay Nhiệt mà dùng thuốc. Ớt là vị thuốc chữa các chứng do Hàn. Việc sử dụng điều độ mỗi ngày, như khuyến nghị của Nhà Cảm xạ học Dư Quang Châu, là chìa khóa để phát huy tác dụng mà không gây hại, giúp cơ thể cân bằng và khỏe mạnh.

Từ một gia vị dân dã, Ớt (La tiêu) đã khẳng định vị thế là một cây thuốc nam quý giá trong kho tàng Y học Cổ truyền. Với các công năng rõ ràng như Ôn trung tán hàn, Hoạt huyết chỉ thống, vị thuốc này giải quyết được nhiều vấn đề sức khỏe từ gốc rễ, đặc biệt là các bệnh lý do hàn tà gây ra.

Các nghiên cứu của y học hiện đại với những bằng chứng về Capsaicin, Vitamin A, C, và Flavonoid không chỉ xác thực kinh nghiệm của cổ nhân mà còn mở ra nhiều hướng ứng dụng mới. Các chế phẩm được bào chế từ Ớt, như Ru. Ớt Dư Quang Châu, chính là nỗ lực kết hợp giữa tri thức y học phương Đông và công nghệ hiện đại, nhằm mang lại một giải pháp tự nhiên, giúp bảo vệ trái tim khỏe mạnh, nâng cao chính khí, hỗ trợ tiêu hóa và giúp cơ thể dẻo dai. Sử dụng đúng cách và điều độ vị thuốc Ớt chính là một phương pháp dưỡng sinh quý báu để duy trì một cuộc sống tràn đầy năng lượng.


Ru. Ớt Dư Quang Châu – vị cay nhỏ bé, sức mạnh lớn lao từ thiên nhiên!

Nhà Cảm xạ học Dr. Dư Quang Châu
GS.TS DD- Y Dược Học Cổ truyền


 

Tác giả bài viết: Yduochoccotruyen.vn

BẢN QUYỀN NỘI DUNG THUỘC: VIỆN PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN

( Vui lòng không sao chép nội dung khi chưa được sự đồng ý bởi Viện phát triển nguồn nhân lực y dược học cổ truyền bằng văn bản hoặc email) 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây