BÀI 6 - LƯƠNG Y HOÀNG DUY TÂN - NGƯỜI HỆ THỐNG HÓA BÀI GIẢNG VÀ GÓP PHẦN ĐƯA THẬP CHỈ ĐẠO TRỞ LẠI VỚI NGƯỜI HỌC

Trong hành trình tìm lại phương pháp Bấm huyệt Thập Chỉ Đạo – còn được gọi trong một số tư liệu cũ là Thập Thủ Đạo – của lương y Huỳnh Thị Lịch, sau Hoàng Tam và bác sĩ Hồ Kiên, có một nhân vật không thể bỏ qua:
LƯƠNG Y HOÀNG DUY TÂN.
Nếu Hoàng Tam đại diện cho nỗ lực đúc kết rất sớm các đường tác động; nếu bác sĩ Hồ Kiên góp phần ghi lại kinh nghiệm của bà Lịch thành tài liệu huấn luyện năm 1983; thì Hoàng Duy Tân là một trong những người có công nổi bật ở giai đoạn sau:
SƯU TẦM – NGHIÊN CỨU LẠI – GIẢI THÍCH – HỆ THỐNG HÓA – BIÊN SOẠN – GIẢNG DẠY – PHỔ BIẾN.
Ông không phải người khai sinh Thập Chỉ Đạo. Nhưng nhờ công việc biên soạn công phu của ông, một kho kinh nghiệm có nguy cơ phân tán đã được trình bày thành sách, bài giảng và tư liệu hình ảnh để người sau còn có thể đọc, học, đối chiếu và tiếp tục nghiên cứu.

1. KHOẢNG TRỐNG SAU THỜI BÀ HUỲNH THỊ LỊCH

Phương pháp của bà Huỳnh Thị Lịch được hình thành chủ yếu từ thực hành. Bà quan sát phản ứng của người bệnh, lựa chọn vị trí tác động, điều chỉnh lực bấm và truyền dạy trực tiếp bằng đôi bàn tay.
Cách truyền nghề ấy có giá trị đặc biệt, nhưng cũng có một giới hạn rất lớn: nếu người học không ghi lại đầy đủ, kỹ thuật sẽ dễ thay đổi hoặc mất đi khi người thầy qua đời.
Sau thời bà Lịch, những gì còn lại nằm ở nhiều nơi khác nhau:

• Người giữ một phần kỹ thuật;
• Người nhớ một số huyệt hoặc cách khóa;
• Người còn bản chép tay;
• Người biết các đường tác động;
• Người lưu được sách, hình vẽ, băng đĩa hoặc lời kể.

Trong hoàn cảnh ấy, việc bảo tồn không thể chỉ dừng ở chỗ “nhớ được bao nhiêu thì truyền lại bấy nhiêu”. Cần có người tập hợp những mảnh rời, sắp xếp chúng thành một hệ thống và tạo ra tài liệu để nhiều người có thể tiếp cận.
Hoàng Duy Tân đã đảm nhận một phần quan trọng của công việc đó.

2. MỘT NGƯỜI CÓ NĂNG LỰC BIÊN SOẠN ĐÔNG Y QUY MÔ LỚN

Các thư mục sách hiện còn cho thấy Hoàng Duy Tân không chỉ viết riêng về Thập Chỉ Đạo. Tên ông xuất hiện trên nhiều công trình về Đông y, châm cứu, mạch học, phương thang, trị liệu bàn chân và bấm huyệt.
Trong số đó có các nhan đề như:

• Tự phòng bệnh và chữa bệnh bằng day, ấn, bấm huyệt;
• Từ điển phương thang Đông y;
• Từ điển châm cứu;
• Trị liệu bàn chân;
• Sổ tay chẩn trị Đông y;
• Bấm huyệt phản xạ;
• Và Bấm huyệt Thập Chỉ Đạo.

Danh mục ấy cho thấy một đặc điểm quan trọng: Hoàng Duy Tân có kinh nghiệm lâu năm trong việc thu thập, phân loại và trình bày kiến thức y học cổ truyền thành tài liệu tra cứu, học tập và thực hành.
Một trang thư mục giới thiệu ông là Phó Chủ tịch Hội Đông y Đồng Nai vào thời điểm cuốn Bấm huyệt Thập Chỉ Đạo được xuất bản. Chi tiết chức vụ này vẫn nên được đối chiếu thêm với hồ sơ của Hội Đông y Đồng Nai, nhưng phù hợp với bối cảnh hoạt động biên soạn và giảng dạy rộng của ông.

3. VAI TRÒ CỦA NHÓM NGHIÊN CỨU Ở ĐỒNG NAI

Việc khôi phục Thập Chỉ Đạo không phải công sức của một người duy nhất. Những tư liệu và lời kể về giai đoạn sau còn nhắc đến một nhóm người ở Đồng Nai, trong đó có:
● Nguyễn Thị Mary (cũng có tài liệu ghi Marie);
● Trần Quốc Sử;
● Cao Tấn Tiếng;
● Hoàng Duy Tân.
Nguyễn Thị Mary và Trần Quốc Sử được kể là những người từng tiếp cận hoặc học phương pháp từ bà Huỳnh Thị Lịch. Bên cạnh đó, ông Nguyễn Văn Hóa – một người học bà Lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh – cũng được nhắc đến như người đã cung cấp nhiều tư liệu cho Hoàng Duy Tân.
Những chi tiết này rất quan trọng đối với việc dựng lại “gia phả truyền nghề”, nhưng hiện vẫn cần hồ sơ gốc, thư từ, lời xác nhận hoặc nhân chứng độc lập để xác định chính xác mỗi người đã học trực tiếp trong thời gian nào và đã truyền lại phần gì.
Vì vậy, cách viết thận trọng nhất hiện nay là:
HOÀNG DUY TÂN LÀ MỘT NHÂN VẬT TRUNG TÂM TRONG QUÁ TRÌNH TẬP HỢP TƯ LIỆU, NGHIÊN CỨU, HỆ THỐNG HÓA VÀ PHỔ BIẾN THẬP CHỈ ĐẠO Ở GIAI ĐOẠN SAU.

4. ÔNG CÓ PHẢI HỌC TRÒ TRỰC TIẾP CỦA BÀ LỊCH KHÔNG?

Đây là điểm cần nói thật rõ.
Một số trang giới thiệu sách gọi Hoàng Duy Tân là học trò của bà Huỳnh Thị Lịch. Tuy nhiên, các nguồn khác cho thấy ông có thể đã tiếp nhận phương pháp qua nhiều con đường: những người từng học bà, tài liệu của bác sĩ Hồ Kiên, các bản ghi chép còn lại và quá trình nghiên cứu thực hành của nhóm Đồng Nai.
Cho đến khi tìm được chứng cứ trực tiếp – chẳng hạn lời xác nhận của bà Lịch, sổ học, thư từ, ảnh có chú thích, bản thảo hoặc lời chứng đáng tin cậy của người cùng thời – chưa nên khẳng định chắc chắn ông là học trò trực tiếp của bà.
Sự thận trọng này không làm giảm công lao của Hoàng Duy Tân. Trái lại, nó giúp xác định đúng đóng góp riêng của ông: ông là người có năng lực biến nguồn tư liệu phân tán thành một hệ thống để truyền dạy.

5. KHÔNG CHỈ SAO CHÉP TÀI LIỆU CŨ

Giá trị công việc của Hoàng Duy Tân không nằm ở việc chép lại nguyên văn tài liệu của người trước.
Ông đã cố gắng:

• Tập hợp các lớp tư liệu khác nhau;
• Đối chiếu đường kinh, huyệt vị và kỹ thuật;
• Sắp xếp lại nội dung theo từng vùng cơ thể;
• Giải thích phương pháp bằng hệ thống kinh lạc và lý luận Đông y;
• Liên kết phần lý thuyết với các thao tác thực hành;
• Trình bày thành sách, bài giảng và tư liệu ghi hình.

Đó là bước chuyển quan trọng từ kinh nghiệm truyền khẩu sang một chương trình có cấu trúc:
ĐƯỜNG DẪN TRUYỀN – HUYỆT VỊ – KỸ THUẬT – ỨNG DỤNG THỰC HÀNH.
Một phương pháp chỉ có cơ hội sống lâu khi người sau còn có thể đọc được, học được, dạy được, thực hành có hướng dẫn và kiểm tra lại nguồn gốc của từng nội dung. Công việc của Hoàng Duy Tân đã góp phần tạo ra điều kiện ấy.

6. CUỐN BẤM HUYỆT THẬP CHỈ ĐẠO

Tư liệu thư mục rõ nhất hiện tìm được ghi:
BẤM HUYỆT THẬP CHỈ ĐẠO – HOÀNG DUY TÂN – NHÀ XUẤT BẢN ĐỒNG NAI – NĂM 2013 – 283 TRANG.
Phần giới thiệu sách cho biết công trình được hình thành từ nhiều năm nghiên cứu, nhằm tìm hiểu nguyên lý của phương pháp dựa trên quan sát những cơ thể nhạy cảm và kinh nghiệm thực hành của nhiều thế hệ.
Tuy nhiên, một số trang bán sách lại ghi năm 2009 và 352 trang, trong khi chính phần giới thiệu trên các trang ấy có chỗ nhắc năm 2013. Sự không thống nhất này cho thấy cần tìm bản sách giấy và chụp rõ:
● trang tên sách;
● trang bản quyền;
● lần xuất bản;
● năm in;
● số trang thực tế.
Trước khi có bản gốc để đối chiếu, mốc NXB Đồng Nai, 2013, 283 trang là dữ kiện thư mục rõ hơn, nhưng vẫn nên ghi kèm chú thích rằng hiện tồn tại các thông tin khác nhau trên mạng.

7. HỆ THỐNG 15 PHẦN BÀI GIẢNG

Đối chiếu danh mục bản sách nói và bài giảng còn được lưu truyền, nội dung mang tên Hoàng Duy Tân được chia thành 15 phần:
1. Lời nói đầu.
2. Các đường kinh ở chân.
3. Chuyển kích thích.
4. Cốt cường.
5. Huyệt vùng ngực và bụng.
6. Huyệt vùng vai và lưng.
7. Huyệt vùng tay.
8. Huyệt vùng chân.
9. Khiên thế.
10. Điều trị liệt chi dưới.
11. Thực hành Bấm huyệt Thập Chỉ Đạo.
12. Chấn thương cột sống.
13. Huyết áp cao.
14. Đau lưng.
15. Tai điếc.
Danh mục này cho thấy bộ bài giảng không chỉ liệt kê một số huyệt hoặc mẹo chữa bệnh. Nó được tổ chức từ đường dẫn truyền, huyệt theo vùng, nguyên tắc kỹ thuật cho đến các phần ứng dụng.
Về phương diện lịch sử, đây là bằng chứng cho một giai đoạn Thập Chỉ Đạo đã được chuyển thành chương trình giảng dạy tương đối có hệ thống.
Về phương diện y khoa, các chỉ định và kết quả nêu trong tài liệu cũ cần được xem là kinh nghiệm được ghi lại, không tự động đồng nghĩa với hiệu quả đã được xác lập bằng thử nghiệm lâm sàng hiện đại. Người học ngày nay vẫn phải tuân thủ chẩn đoán, chống chỉ định, quy trình an toàn và các tiêu chuẩn chuyên môn hiện hành.

8. BỘ ĐĨA DO HOÀNG DUY TÂN GỬI LẠI

Một chứng tích đặc biệt hiện được nhà cảm xạ Dư Quang Châu lưu giữ là bộ đĩa do chính lương y Hoàng Duy Tân gửi lại.
Trên các nhãn đĩa còn đọc được những dòng:
● Bấm huyệt Thập Chỉ Đạo;
● Đường dẫn truyền kinh mạch;
● Hướng dẫn và thực hiện: Hoàng Duy Tân;
● Đường dẫn truyền kinh mạch – Đĩa số 1.
Các đĩa hiện không còn đọc được, vì vậy chưa thể khẳng định đầy đủ nội dung bên trong. Tuy nhiên, phần nhãn còn lại là chứng tích vật chất cho thấy đã từng có một quá trình biên soạn và ghi hình bài giảng nhằm phục vụ học tập, thực hành và truyền nghề.
Việc cần làm tiếp theo là bảo quản nguyên trạng, chụp ảnh hai mặt từng đĩa, ghi lại mọi chữ viết trên hộp và nhãn, rồi tìm cơ sở phục hồi dữ liệu chuyên nghiệp. Không nên tiếp tục thử đọc nhiều lần trên các ổ đĩa thông thường nếu bề mặt đã xuống cấp, vì có thể làm tăng nguy cơ hư hỏng.

9. HOÀNG DUY TÂN – MỘT CHIẾC CẦU ĐỐI VỚI DƯ QUANG CHÂU

Đối với riêng tôi, Hoàng Duy Tân không chỉ là tên một tác giả trên bìa sách.
Sau nhiều năm tìm kiếm phương pháp của bà Huỳnh Thị Lịch, có lúc con đường tưởng như bị gián đoạn. Qua sự kết nối của lương y Trần Quốc Sử, người từng công tác tại Bệnh viện Thống Nhất Đồng Nai, tôi có cơ duyên tiếp cận Hoàng Duy Tân và những tài liệu ông đã dày công tập hợp.
Ông còn cung cấp cho tôi những tư liệu quý liên quan đến bà Huỳnh Thị Lịch, trong đó có bài thơ Mục đích đời tôi. Những trang sách, bài giảng, hình vẽ và bộ đĩa ông gửi đã giúp tôi nối lại một sợi dây tưởng như sắp đứt.
Từ nền tảng được tiếp nhận, tôi tiếp tục nghiên cứu, sắp xếp và phát triển chương trình Thập Chỉ Liên Tâm theo hướng tăng cường hình ảnh, giải phẫu, quy trình đào tạo, tiêu chuẩn an toàn, theo dõi kết quả và nghiên cứu.
Vì vậy, đối với tôi, Hoàng Duy Tân là một chiếc cầu nối giữa di sản của bà Huỳnh Thị Lịch với thế hệ những người đi sau muốn tìm lại và tiếp tục khảo cứu phương pháp.

10. DÒNG TRUYỀN THỪA DẦN HIỆN RÕ

Từ những tư liệu hiện có, có thể tạm hình dung dòng phát triển như sau:
HUỲNH THỊ LỊCH
Người hình thành, thực hành và truyền dạy phương pháp.
HOÀNG TAM
Người sớm quan sát, ghi nhận và phác họa các đường tác động.
BÁC SĨ HỒ KIÊN
Người ghi chép, phân tích và biên soạn tài liệu huấn luyện năm 1983.
NHỮNG HỌC TRÒ VÀ NGƯỜI GIỮ TƯ LIỆU
Những người bảo tồn từng phần kỹ thuật, ký ức và bản chép.
LƯƠNG Y HOÀNG DUY TÂN VÀ NHÓM NGHIÊN CỨU Ở ĐỒNG NAI
Giai đoạn tập hợp, giải thích, hệ thống hóa, biên soạn và phổ biến.
THẾ HỆ HÔM NAY
Tiếp tục phục dựng, số hóa, chuẩn hóa, đào tạo, nghiên cứu và kiểm chứng.
Sơ đồ này là mô hình làm việc dựa trên tư liệu hiện biết, chưa phải một “gia phả” đã hoàn toàn được chứng minh. Mỗi mũi nối vẫn cần được củng cố bằng tài liệu gốc và lời chứng độc lập.

11. GIÁ TRỊ LỚN NHẤT CỦA HOÀNG DUY TÂN

Giá trị lớn nhất Hoàng Duy Tân để lại không phải chỉ là một huyệt, một đường kinh hay một bài chữa bệnh riêng lẻ.
Đó là việc ông đã góp phần biến một kho kinh nghiệm có nguy cơ phân tán thành:
MỘT HỆ THỐNG TÀI LIỆU MÀ NGƯỜI SAU CÒN CÓ THỂ ĐỌC, HỌC, ĐỐI CHIẾU VÀ TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU.
Có thể trong sách vẫn còn những điều cần tranh luận.
Có thể một số cách giải thích cần được khoa học hiện đại đánh giá lại.
Có thể một số kỹ thuật cần được xác định rõ chỉ định, chống chỉ định và mức độ an toàn.
Nhưng nếu không có người chịu khó sưu tầm, ghi chép và hệ thống hóa, thế hệ hôm nay thậm chí sẽ không còn đủ tư liệu để đặt câu hỏi.
Vì vậy, khi viết lại lịch sử Thập Chỉ Đạo, cần ghi nhận đúng vị trí của ông:
LƯƠNG Y HOÀNG DUY TÂN LÀ MỘT TRONG NHỮNG NGƯỜI CÓ CÔNG LỚN TRONG VIỆC NGHIÊN CỨU, HỆ THỐNG HÓA BÀI GIẢNG, BIÊN SOẠN TÀI LIỆU VÀ ĐƯA THẬP CHỈ ĐẠO TRỞ LẠI VỚI NGƯỜI HỌC.

KẾT LUẬN

- Bà Huỳnh Thị Lịch để lại đôi bàn tay và một phương pháp thực hành.
- Hoàng Tam để lại dấu vết của những đường tác động được quan sát rất sớm.
- Bác sĩ Hồ Kiên để lại những trang ghi chép và tài liệu huấn luyện.
Những học trò và người giữ nghề bảo tồn từng phần ký ức.
- Hoàng Duy Tân góp phần tập hợp những phần rời rạc ấy thành sách, bài giảng và tư liệu truyền dạy.
Và trách nhiệm của thế hệ hôm nay là:
- TÌM LẠI – ĐỐI CHIẾU – SỐ HÓA – BẢO TỒN – CHUẨN HÓA – ĐÀO TẠO – NGHIÊN CỨU – KIỂM CHỨNG – VÀ TRUYỀN LẠI.
Đó là cách thiết thực nhất để công sức của lương y Hoàng Duy Tân và những người đi trước không bị mất theo thời gian.